Stres destrukcyjny, distres (cz. 3)

Dzisiejszy wpis zamyka cykl wpisw o stresie. My?l? jednak, ?e te podstawowe wiadomo?ci o tak istotnym zjawisku obecnym w naszym ?yciu b?d? jeszcze w przysz?o?ci rozwija? i uzupe?nia?. Dzisiaj rzecz b?dzie o stresie destrukcyjnym, czyli distresie, ktry jest przeciwie?stwem pozytywnego stresu, eustresu, o ktrym pisa?em ostatnio.

Przypomnijmy sobie na wst?pie, ?e pojawienie si? bod?ca stresowego wywo?uje lawin? nieswoistej reakcji organizmu. Innymi s?owy, przyczyna wyzwalaj?ca stres powoduje, ?e nasz organizm odpowiada na ni? wielokana?owo. Nie jest to wy??cznie odpowied? dostosowana do rodzaju bod?ca, lecz jednocze?nie reaguje wiele organw i systemw naszego cia?a. Dok?adniej opisa?em to tutaj.

distres

Jak ju? wiemy, je?eli mamy do czynienia z krtkotrwa?ym stresem, to jest on na og? korzystny dla organizmu mobilizuje go do dzia?ania, powoduje zmiany adaptacyjne do nowych warunkw, a tak?e stymuluje nabywanie odporno?ci na r?nego rodzaju patogeny czy ekstremalne warunki otoczenia. Natomiast rzeczy maj? si? inaczej w sytuacji d?ugotrwa?ego wyst?powania stresorw i przed?u?aj?cej si? reakcji stresowej. Wwczas organizm ulega os?abieniu i wyczerpaniu, co skutkuje mo?liwo?ci? wyst?pienia chorb, spadkiem odporno?ci, zaburzeniami pami?ci, pogorszeniem kondycji psychicznej i gorszymi zdolno?ciami intelektualnymi.

Stres a stresory

Zdarza si? czasem, ?e poj?cie stresu jest mylone z poj?ciem stresora. Stresor to jest bodziec albo inaczej czynnik wywo?uj?cy stres, czyli lawinow? reakcj? organizmu. Wikipedia definiuje to tak:

Stresor wewn?trzne lub zewn?trzne zdarzenie, lub bodziec, ktry wywo?uje stres.

Nie b?dziemy si? zbytnio rozwodzi? nad rodzajami stresorw, a mog? to by? zdarzenia zarwno negatywne, jak i pozytywne. Pos?u?my si? tabel? z przyk?adowymi stresorami, ktrym nadano umowne warto?ci punktowe od 0 (brak stresu) do 100 (maksymalny stres). Dane zosta?y zaczerpni?te z bada? naukowych Thomasa Holmesa i Richarda Rahea, prowadzonych w?rd pacjentw szpitala przywiezionych na ostry dy?ur oraz osb im towarzysz?cych.

Zdarzenie Liczba punktw okre?laj?ca obci??enie
– ?mier? wsp?ma??onka100
– rozwd73
– ?lub50
– utrata pracy47
– pogodzenie si? ze wsp?ma??onkiem45
– reorganizacja przedsi?biorstwa39
– zmiana pracy36
– zmiana godzin lub warunkw pracy20
– urlop13
– ?wi?ta12
?rd?o: Wikipedia

Wp?yw stresu na powstawanie chorb

Postawmy sobie jednak kluczowe pytanie: jakie s? mechanizmy wp?ywu stresu na powstawanie chorb?

Ot? kluczowym jest tu zaburzanie przez mechanizmy stresu homeostazy organizmu. Zachwiana zostaje rwnowaga organizmu, od ktrej zale?y prawid?owe funkcjonowanie poszczeglnych organw i uk?adw, a w?a?ciwie ka?dej komrki cia?a.

Homeostaza a allostaza

homeostaza i allostaza

Gwoli ?cis?o?ci nale?y zaznaczy?, ?e u?ycie w tym kontek?cie poj?cia homeostaza zawiera pewne uoglnienie. Obecny stan bada? naukowych nad procesami zachodz?cymi w organizmie uzasadnia u?ycie w tej sytuacji poj?cia allostazy. Czym si? r?ni? te dwa poj?cia? Ot? pierwotnie koncepcja homeostazy zak?ada?a istnienie jednego optymalnego poziomu poszczeglnych wska?nikw w organizmie. Jednak nie uwzgl?dnia?a faktw, i? w r?nych sytuacjach albo w r?nych momentach cyklu dobowego, wska?niki, takie jak na przyk?ad ci?nienie krwi, maj? inne wielko?ci optymalne. Optymalne ci?nienie krwi jest inne podczas snu, a inne podczas uprawiania sportu. Innymi s?owy, wska?nik idealny w warunkach neutralnych jest r?ny od wska?nika idealnego podczas stresu. Ta w?a?nie zmienno?? parametrw organizmu, uznawanych za optymalne w zale?no?ci od sytuacji, jest kluczowym za?o?eniem my?lenia allostatycznego.

Innym za?o?eniem teorii homeostazy jest osi?ganie poziomu rwnowagi za pomoc? miejscowych mechanizmw regulacyjnych, natomiast teoria allostazy przyjmuje, ?e osi?gni?cie punktu rwnowagi mo?e by? regulowane r?nymi drogami, ktre poci?gaj? za sob? okre?lone konsekwencje. Przyk?adowo, w sytuacji braku wody w organizmie, rozwi?zanie homeostatyczne zak?ada, ?e nerki zaczn? produkowa? mniej moczu, by oszcz?dzi? wod?. Natomiast w podej?ciu allostatycznym, gdy mzg odkrywa brak wody, poleca nerkom dalsz?, normaln? prac? i jednocze?nie wysy?a sygna?y, aby odci?? wod? od miejsc, z ktrych mocno paruje (skra, usta, nos). To sprawia, ?e cz?owiek zaczyna odczuwa? pragnienie.

Warto te? wspomnie? fakt, ?e organizm potrafi dokonywa? zmian allostatycznych, przewiduj?c prawdopodobie?stwo wyst?pienia rozregulowania okre?lonego parametru cia?a. W??cza mechanizmy regulacyjne, nim pojawi si? faktyczna przyczyna, co niejednokrotnie pozwala zapobiec problemom. Z drugiej strony mechanizm ten jest ?rd?em powa?nego problemu: nie reagujemy stresem wy??cznie na stresory pojawiaj?ce si? w realnym ?yciu, ale wielokrotnie uruchamiamy ca?y mechanizm reakcji stresowej na jedynie wyobra?one sobie sytuacje. St?d te? projektowane jedynie w umy?le sytuacje s? cz?sto przyczyn? chorb wywo?anych stresem. Nie ma tu znaczenia fakt, ?e wi?kszo?? tych sytuacji nigdy si? nie zdarza. L?k przed mo?liwo?ci? wyst?pienia jakich? trudnych zdarze? w skrajnym przypadku mo?e nawet by? przyczyn? ?mierci.

Drogi, jakimi stres wp?ywa na ludzkie zdrowie

Mo?na wyodr?bni? dwie drogi, jakimi distres wp?ywa na ludzkie zdrowie: bezpo?rednia i po?rednia.

stres

Droga bezpo?rednia to droga prowadz?ca poprzez procesy fizjologiczne, ktre zosta?y ju? opisane tutaj. S? to procesy adaptacyjne do zmienionych sytuacj? stresow? okoliczno?ci. Od identyfikacji stresora, poprzez uk?ad limbiczny generuj?cy reakcje emocjonalne, nast?pnie aktywuj?cy podwzgrze, ktre z kolei zarz?dza dwiema osiami stresu, reguluj?cymi aktywno?? uk?adu sercowo-naczyniowego i odporno?ciowego. Uruchomiony w ten sposb uk?ad wsp?czulny, odpowiedzialny za reakcj? walki-ucieczki, kieruje krew do ko?czyn, aby dostarczy? im wi?kszych ilo?ci tlenu i energii w celu ratowania ?ycia. Jednocze?nie nast?puje przyspieszenie akcji serca, zw??enie naczy? krwiono?nych i wzrost ci?nienia krwi.

Wszystko to wywo?uje bezpo?redni wp?yw na zdrowie poprzez reakcje fizjologiczne, ktre mog? przerodzi? si? w schorzenie. Na przyk?ad:

  • cz?ste skoki ci?nienia mog? przerodzi? si? w utrwalon? form? nadci?nienia,
  • poprzez nadmiern? aktywno?? fizjologiczn? mog? pog??bi? istniej?ce ju? problemy zdrowotne (np. podczas katastrof, zwi?ksza si? liczba osb umieraj?cych na zawa? serca)
  • stres wp?ywa rwnie? na zmniejszenie odporno?ci organizmu i podatno?? na choroby wywo?ane przez drobnoustroje chorobotwrcze.

Droga po?rednia, jak? stres wp?ywa na zdrowie, zachodzi poprzez procesy psychologiczne, takie jak:

zapijanie stresw
  • my?li i emocje,
  • podejmowane drogi radzenia sobie ze stresem,
  • odruchowe zachowania towarzysz?ce sytuacjom stresowym.

Powy?sze procesy mog? obejmowa? zachowania zarwno pro, jak i antyzdrowotne.

Emocjom i wynikaj?cym ze stresu zachowaniom towarzysz? z jednej strony zmiany fizjologiczne, ale z drugiej, uruchomiony jest proces radzenia sobie ze stresem, ktry z kolei wp?ywa na dalsze post?powanie cz?owieka. To w?a?nie post?powanie, samo w sobie mo?e by? rwnie? ?rd?em distresu. Chodzi mianowicie o nie tak rzadkie prby ?agodzenia skutkw stresu poprzez si?ganie po alkohol, narkotyki i papierosy, czy nawet kompulsywne zajadanie stresw. Faktem jest rwnie?, ?e cz?owiek znajduj?cy si? w silnej sytuacji stresowej, gorzej ?pi, nie dba o odpowiedni? d?ugo?? snu, gorzej si? od?ywia, raczej nie my?li o badaniach profilaktycznych czy dbaniu o siebie. Wszystko to jest w konsekwencji ?rd?em kolejnych stresw zwi?zanych z na?ogami i problemami zdrowotnymi.

Objawy i choroby wywo?ane przewlek?ym stresem

distres

Do najcz?stszych objaww wywo?ywanych silnym i/lub przewlek?ym stresem zaliczamy:

  • Migrena i ble napi?ciowe g?owy,
  • Problemy z zasypianiem,
  • Chroniczne zm?czenie,
  • Spadek ci?nienia krwi i obni?enie ciep?oty cia?a,
  • Przyspieszenie akcji serca i wzrost ci?nienia krwi, wzrost ciep?oty cia?a,
  • Zesp? hiperwentylacji szybki i g??boki oddech z uczuciem braku powietrza, duszno?ci i blu w klatce piersiowej,
  • Zaburzenia oddychania,
  • Zaburzona perystaltyka jelit mog? pojawi? si? zaparcia lub biegunki,
  • Zwi?kszona potliwo??,
  • Zaburzenia emocjonalne l?k, dra?liwo??, zdenerwowanie, wycofanie, depresja,
  • Zas?abni?cia bez utraty ?wiadomo?ci,
  • Dreszcze,
  • Dr?twienie ko?czyn i okolic twarzy,
  • Wywo?anie lub zaostrzenie chorb autoimmunologicznych i nowotworw.

Niestety przewlek?y stres cz?sto bywa rwnie? przyczyn? ujawnienia si? chorb psychosomatycznych, takich jak:

  • Astma oskrzelowa osoba uczulona na py?ek kwiatowy b?dzie mia?a atak kaszlu na widok sztucznych kwiatw;
  • Choroby uk?adu kr??enia nadci?nienie t?tnicze, choroba niedokrwienna serca, napadowy cz?stoskurcz nadkomorowy;
  • Reumatoidalne zapalenie staww (RZS), wyst?pienie/nasilenie dolegliwo?ci;
  • Neurodermatozy egzema, zajady, plamy i wypryski na skrze, rumie?, liszaj;
  • Anoreksja jad?owstr?t psychiczny prowadz?cy do licznych zaburze? i wyniszczenia organizmu;
  • Zaburzenia ?o??dkowo-jelitowe zesp? jelita dra?liwego, wrzodziej?ce zapalenie jelit, choroba Le?niewskiego-Crohna, zaparcia, biegunki, ble brzucha[1].

Leczenie skutkw stresu

medycyna naturalna

Ci??kie choroby wywo?ane stresem wymagaj? leczenia pod kierunkiem lekarza lub psychologa. Jednak w wi?kszo?ci l?ejszych przypadkw mo?na zarekomendowa? medycyn? naturaln?, jako skuteczn? drog? do odzyskania rwnowagi psychicznej i somatycznej. Ma to t? zalet?, ?e metody naturalne s? silnie zharmonizowane z potrzebami cia?a, opieraj? si? na ewolucyjnych przystosowaniach organizmu i nie wywo?uj? niepo??danych skutkw ubocznych.

Szczeglnie skuteczne jest podej?cie holistyczne, obejmuj?ce kilka r?nych kana?w oddzia?ywania na organizm. Osobi?cie rekomenduj? taki zestaw terapii naturalnych:

  • dzia?ania o charakterze psychoterapeutycznym: mindfulness (wyciszenie destrukcyjnej pl?taniny my?li), cz?ste przebywanie w naturze (np. lasoterapia),
  • fitoterapia (zio?olecznictwo antystresowe), w tym rwnie? cz?ste spo?ywanie le?nych grzybw,
  • terapie manualne (np. masa?, aromaterapia).

Przypisy:

[1] E. Niewiadomski, Jakie choroby wywo?uje nadmierny stres?
https://www.doz.pl/czytelnia/a14670-Jakie_choroby_wywoluje_nadmierny_stres [Dost?p: 15-01-2023].